|
|
Co powinniśmy wiedzieć o odleżynach, opiekując się podopiecznym narażonym na ich występowanie?
Problem profilaktyki i leczenia odleżyn jest problemem bardzo ważnym. Musimy pamiętać, że żadne działania medyczne nie są w stanie ich wyeliminować. Nie ma "złotego środka" w walce z odleżyną. Naszym zadaniem jest dążenie do tego, aby codzienna troska o ciało, emocje i stan ogólny chorego stały się pierwszym i podstawowym działaniem. Edukowanie, jak należy troszczyć się o ciało oraz nauczenie jak należy odbierać "sygnały" wypływające z ciała, przyczynią się do lepszej jakości życia.
Nie możemy stosować profilaktyki zawężającej się do działań zapobiegawczych, takich jak eliminowanie ucisku, dobór właściwej diety czy materaca przeciwodleżynowego. Należy dążyć do tego, aby chory osiągnął maksymalnie najwyższy stopień komfortu fizyczno – psychicznego.
Naszym zadaniem jest dążenie do zminimalizowania braku równowagi pomiędzy ciałem a duszą, czyli maksymalne zmniejszenie cierpienia. Pozostaje tylko pytanie, w jaki sposób to robić, by uzyskać jak najlepsze efekty. Na to pytanie ciągle będziemy próbować odpowiadać wdrażając w naszą pracę dążenie do zminimalizowania cierpienia naszych podopiecznych zarówno fizycznego, jak również psychicznego.
Co to jest odleżyna?
Słowo,,odleżyna’’ pochodzi od łacińskiego słowa ,,decumbre” oznaczające ,, leżeć płasko’’. Sugeruje związek unieruchomienia z rozwojem odleżyny.
Dziś mianem odleżyny określamy miejscową martwicę tkanek, spowodowaną długotrwałym uciskiem, tarciem i działaniem sił tnących, w efekcie, czego powstaje owrzodzenie często ulegające zakażeniu.
Martwica tkanki rozwija się w kierunku skóry, w dół kości, a także ku tkance podskórnej. Zmiany pozycji ciała pozwalają uniknąć powstania odleżyn, ale u ludzi chorych, unieruchomionych nieodwracalne zmiany niedokrwienne mogą rozwijać się nawet w ciągu kilku godzin.
Martwica głębokich tkanek może być do czasu pojawienia się uszkodzeń skóry nierozpoznana.
Jak dochodzi do powstawania odleżyny?
W czasie siedzenia, leżenia ciężar ciała wywiera ucisk na skórę i tkanki, które pozostają w kontakcie z krzesłem, łóżkiem czy inną powierzchnią. W obrębie skóry, tkanek otaczających wyniosłości kostne, ciśnienie jest najwyższe. Ucisk blokuje przepływ krwi. W związku z tym dochodzi do powstania zmian niedokrwiennych i odleżyny.
Jakie są wczesne objawy odleżyn?
Pierwszymi objawami charakterystycznymi dla odleżyn będzie:
- zaczerwienienie skóry, nieznikające po usunięciu ucisku,
- pojawienie się pęcherzy na skórze,
- otarcie naskórka,
- zakażenie miejsca otarcia lub mieszka włosowego w okolicy wyniosłości kostnej,
- stwardnienie zagrożonego miejsca, stwierdzane przy obmacywaniu.
Jakie są późne objawy odleżyn?
Późne objawy świadczące o głębokiej martwicy tkanek to:
- duże owrzodzenie skóry, obejmujące skórę właściwą,
- owrzodzenia i pojawienie się wydzieliny,
- gorączka, przyspieszone tętno, nudności,
- zakażenie uogólnione,
- martwica skóry,
- zakażenie skóry,
- owrzodzenie i zniszczenie całej tkanki miękkiej, sięgające leżących pod nią kości lub stawu.
Które miejsca najbardziej narażone są na powstawanie odleżyn?
Odleżyny powstają w miejscach szczególnie narażonych na ucisk, zwłaszcza tam, gdzie kość przebiega blisko powierzchni ciała:
- w okolicy pięt, kości guzicznej, krzyżowej, łopatek, potylicy, na małżowinach usznych – przy ułożeniu w pozycji grzbietowej,
- w okolicy kostek, kolan, krętarza kości biodrowej, barku, za uszami i w okolicy wyrostka sutkowego – przy ułożeniu w pozycji bocznej,
- w okolicy kostek, kolan i mostka – przy ułożeniu w pozycji brzusznej,
- w okolicy tchawicy - u chorych sztucznie wentylowanych, u których zastosowano rurki dotchawicze z mankietem uszczelniającym.
Jakie czynniki sprzyjają powstawaniu odleżyn?
Powstawaniu odleżyn sprzyjają czynniki związane z ogólnym stanem zdrowia. Najbardziej narażeni są ludzie, u których występują:
- zaburzenia funkcji układu nerwowego,
- niedowłady, porażenia, brak czucia bólu, uraz rdzenia kręgowego,
- zaburzenia metaboliczne, np. cukrzyca,
- małe stężenie hemoglobiny-anemia (Hb>10g%),
- wyniszczenie organizmu,
- otyłość,
- nietrzymanie moczu i stolca,
- miażdżyca,
- duszność,
- podeszły wiek,
- ograniczenie ruchomości (osoby unieruchomione w łóżku, przebywające większość czasu na wózku inwalidzkim),
- złamania, np. szyjki kości udowej,
- urazy skóry,
- zmiany pH skóry,
- otarcia i maceracja skóry,
- infekcje bakteryjne,
- przyjmowane leki, np. sterydy,
- temperatura ciała powyżej 37,5 C.
Jak leczymy odleżyny?
Leczenie odleżyn to trudny i długotrwały proces. Zaliczamy je bowiem do ran przewlekłych, wtórnie gojących się i niewykazujących w ciągu 8 tygodni tendencji do wygojenia. Wtórne gojenie rany polega na wypełnianiu jej ubytków. Ranom tym często towarzyszy infekcja, która dodatkowo utrudnia proces gojenia. Możliwość wyleczenia odleżyn istnieje tylko pod warunkiem kompleksowego działania przyczynowo - terapeutycznego. Przyczyny odleżyn powinny być zdiagnozowane.
Sposób leczenia ran odleżynowych zależny jest od stanu ogólnego pacjenta i prognozy dotyczącej pacjenta. Jeżeli naszym celem jest wyleczenie odleżyny, to powinno być zastosowane pełne i intensywne leczenie. Należy oczyścić ranę z tkanek martwiczych przez opracowanie chirurgiczne lub alternatywnie wilgotnymi opatrunkami zmiękczającymi i rozpuszczającymi martwicę. Osiągnięty efekt daje szansę na uaktywnienie procesów gojenia i odbudowy.
Jeżeli zaś celem jest poprawa komfortu chorego, złagodzenie objawów i dolegliwości, to wtedy mówimy o postępowaniu łagodzącym, czyli paliatywnym.
Czy możemy przyspieszyć proces gojenia się rany odleżynowej?
Tak. W celu osiągnięcia odpowiedniego postępu w leczeniu rany do leczenia miejscowego dołączamy odpowiednie leczenie ogólnie towarzyszących schorzeń, np.:
- uzupełnienie niedoborów pokarmowych, szczególnie białka,
- wyrównanie niedokrwistości,
- kontrola cukrzycy,
- uzupełnienie niedoborów witamin, mikroelementów np. witaminy A, C, cynku,
- dobra kontrola bólu.
Jak postępować z podopiecznym by skutecznie zapobiegać odleżynom?
1. Zmiana pozycji pacjenta w łóżku
Zmiana pozycji jest skutecznym sposobem zmniejszania ryzyka wystąpienia odleżyn.
Podczas zmiany pozycji najlepiej nie dotykać bezpośrednio ciała chorego. Można przenieść go lub przesunąć na podkładzie z mocnego płótna. Dla ułatwienia można pod podkład podłożyć kawałek śliskiej folii.
Podopiecznego obracamy na bok, pociągając za przeciwległy brzeg prześcieradła. Przed zmianą pozycji należy nałożyć talk na ciało w miejscu, gdzie go dotykamy.
Częstotliwość zmiany ułożenia zależna jest od ogólnego stanu zdrowia. Zaleca się zmieniać pozycję, co dwie godziny.
Układając podopiecznego na boku należy przedzielić kończyny dolne poduszkami.
Przy ułożeniu na brzuchu odciążamy kolce biodrowe, okolice guzowatości piszczeli, a u kobiet piersi. Na brzuchu układamy osoby wydolne oddechowo, jest to pozycja zalecana u osób z otarciem lub odleżyną na kości krzyżowej. Przy tym ułożeniu należy pamiętać o natalkowaniu kolan. Dzięki ułożeniu na brzuchu odciążamy kolce, okolice guzowatości piszczeli, a u kobiet piersi.
Ułożenie na wznak z kolanami lekko ugiętymi, zmniejsza napięcie mięśni. Należy stosować poduszki podpierające ręce, które uniemożliwiają przechylanie się chorego na boki Podparcie nóg zapobiegające zsuwaniu się.
Dowolne i mimowolne ruchy mogą prowadzić do uszkodzeń skóry na łokciach i piętach. Zapobiegamy stosując opatrunki ochronne (takie jak hydrokoloidy) i poduszki ochronne.
Dostęp do łóżka powinien być z każdej strony. Pościel odpowiednio naciągnięta, pozbawiona okruchów, niekrochmalona. Podopieczny nie może leżeć na szwach, guzikach itp. Błędem jest podkładanie gumowych podkładów, mogą wywołać odparzenia. Jeżeli w łóżku przebywa w pozycji siedzącej, wskazane jest włożenie w szczyt np. deski, co zapobiega jego zsuwaniu się w dół.
Ułożenie na wózku lub w fotelu
Umieszczając osobę w fotelu czy wózku inwalidzkim należy uwzględnić równomierny rozkład ciężaru ciała, zapewnić równowagę i stabilność pozycji oraz zmniejszyć ucisk.
Powinien siedzieć jak najbardziej prosto. Pośladki powinny znajdować się przy oparciu wózka lub fotela. Biodra i kolana, powinny znajdować się względem siebie pod katem prostym.
Wysokość siedzenia należy dostosować do długości podudzi.
Fotel musi mieć szerokie oparcia dla rąk.
Należy unikać ciągłego siedzenia na fotelu lub wózku inwalidzkim. Co godzinę zmieniać ułożenie, lub kłaść do łóżka.
Osoby, które są w stanie poruszać się, powinny same unosić się, co 15 minut.
Stosowanie udogodnień
Wezgłowie łóżka należy utrzymywać na najniższym poziomie, na jaki pozwalają względy medyczne i inne ograniczenia. Czas uniesienia wezgłowie należy ograniczyć tak, jak to jest możliwe.
Należy unikać podnoszenia wezgłowia łóżka o więcej niż 30° i znacznie ograniczyć przebywanie pacjentów w łóżku z wezgłowiem podniesionym od 20° do 70°.
Urządzenia redukujące nacisk w łóżku
Każda osoba, która narażona jest na wystąpienie odleżyn, powinna być ułożona na urządzeniu redukującym ucisk takich jak: pianka, żel, woda lub materac statyczny lub dynamiczny zmiennociśnieniowy. Zastosowanie materaca, przeciwodleżynowego nie zwalnia jednak ze zmiany pozycji pacjenta w łóżku.
Zmiennociśnieniowe poduszki, przeciwodleżynowe i elektryczne mają zastosowanie u osób przebywających na wózkach inwalidzkich. Zalecane są po amputacji kończyn dolnych i ze skrzywieniem kręgosłupa.
Podkładki przeciwodleżynowe zmniejszają ucisk na szczególnie narażone miejsca na powstawanie odleżyn pięt i łokci. Stosując je należy uważać by nie wywierały długotrwałego ucisku w jednym miejscu.
W jaki sposób pielęgnujemy skórę?
Jeśli występuje nietrzymanie moczu czy kału skóra powinna być oczyszczana tak szybko jak to tylko możliwe, aby ograniczyć podrażnienie chemiczne.
Kąpiemy pacjenta w wannie lub myjemy na wózku przystosowanym do mycia. Podczas kąpieli minimalizujemy siły nacisku i tarcia, któremu poddawana jest skóra.
Temperatura wody do kąpieli powinna wynosić od 37°C do 40°C.
Do kąpieli stosujemy łagodnie środki myjące. Dobre efekty daje mycie mydłem o pH 5,5 oraz szare mydło.
Po umyciu ważne jest dokładne wysuszenie skóry w okolicy fałdów, gdzie sąsiednie powierzchnie wzajemnie się stykają.
Po umyciu skórę oklepujemy uwypukloną dłonią o złączonych palcach. Poprawiamy w ten sposób jej ukrwienie- częste używanie spirytusu do oklepywania nie jest wskazane - wysuszy nadmiernie skórę.
Zalecany jest delikatny masaż miejsc narażonych na ucisk.
Następnie możemy zastosować balsam do ciała lub oliwkę, czy 0,5% krem propolisowy, które skutecznie chronią skórę przed powstaniem odleżyn.
Środki natłuszczające i pudry, talki nie należy równocześnie używać-mogą uszkodzić skórę, ponieważ utworzy się rodzaj skorupy.
Talkując skórę pamiętajmy, że ma być sucha i czysta. Do tego zabiegu można wykorzystać również mączkę ziemniaczaną.
Osoba starsza wytwarza mniej łoju i mniej się poci, wymaga kąpieli rzadziej, niż osoba młoda.
Jakie środki zalecane są do pielęgnacji skóry?
Do pielęgnacji skóry w ramach profilaktyki zalecane jest stosowanie środków o działaniu miejscowym na skórę w ramach profilaktyki odleżyn o działaniu:
- pielęgnacyjnym - do pielęgnacji suchej skóry należy używać środków nawilżających tj. balsam nawilżający, oliwka, linomag, maść nagietkowa,
- antybakteryjnym,
- nawilżającym i natłuszczającym skórę,
- regeneracyjnym w sytuacji np. maceracji naskórka,
- łagodzącym podrażnienia,
- przywracającym pH skóry.
Utrzymywanie odpowiednio ciepłego i nawilżonego powietrza pomoże zmniejszyć problem suchości skóry.
Właściwa wilgotność naskórka pomaga zapobiegać urazom mechanicznym.
Jak dbać o pięty?
Trudno rozłożyć ucisk pod piętami ze względu na ich małą powierzchnię. Najlepszym rozwiązaniem jest całkowite zniwelowanie ucisku na pięty, przez uniesienie ich nad łóżkiem. Czyni się to poprzez podwieszenie lub przez użycie podpórek pod dolną część nóg.
Nie należy stosować poduszek okrągłych typu „obwarzanek", które u pacjentów raczej sprzyjają niż zapobiegają powstawaniu odleżyn.
Alina Jaksender
pielęgniarka |
| |
|
|
|
| Zaloguj się, żeby móc dodawać komentarze.
|
|
|
|
|
Dodawanie ocen dostępne tylko dla zalogowanych Użytkowników.
Proszę się zalogować lub zarejestrować, żeby móc dodawać oceny.
Brak ocen.
|
|
|
|
|
|
Nie jesteś jeszcze naszym Użytkownikiem? Kilknij TUTAJ żeby się zarejestrować.
Zapomniane hasło? Wyślemy nowe, kliknij TUTAJ.
|
|
|
|
|
|
