|
|
Definicja
Przemoc domowa, zwana inaczej przemocą w rodzinie, to celowe działanie przeciw członkowi rodziny, który jest pod jakimś względem słabszy. Jest to działanie, które narusza prawa i dobra osobiste, a także powoduje cierpienie i szkody.
Rodzaje
Podstawowe rodzaje przemocy domowej to:
- przemoc fizyczna (bicie, kaleczenie, kopanie, szarpanie, ciągnięcie za włosy, rozrywanie ubrania i niszczenie sprzętów domowych),
- przemoc psychiczna (straszenie, grożenie, poniżanie, szantażowanie, zmuszanie do określonych zachowań, lekceważenie),
- przemoc seksualna (gwałt, wywieranie presji psychicznej w celu wymuszenia współżycia, zmuszanie do nieakceptowanych zachowań seksualnych, a także prezentowanie pornografii nieletnim oraz skierowane wobec nich zachowania seksualne),
- przemoc ekonomiczna (wymuszanie i wykradanie pieniędzy, pozbawianie środków materialnych, szantaż finansowy),
- zaniedbanie (lekceważenie potrzeb fizycznych, emocjonalnych i materialnych osób pozostających pod opieką i zależnych)
Często stosuje się również rozróżnienie pomiędzy przemocą gorącą (bezpośrednie, gwałtowne akty agresji, spotykane częściej w środowiskach o niższym statusie społecznym) i chłodną (długotrwały, wyrafinowany proces znęcania się, niepozostawiający widocznych śladów, częściej spotykany w środowiskach o wysokim statusie społecznym).
Ofiary
Praktycznie każda osoba może zostać uwikłana w przemoc domową. Z badań i obserwacji wynika, ze stosowanie i doświadczanie przemocy, zdarza się ludziom w każdym wieku oraz niezależnie od długości trwania związku. Nie ma określonego typu osobowości, predysponującego do doświadczania przemocy. Nie potwierdzono również, że wzrastanie w rodzinie patologicznej i przemocowej, sprzyja doświadczaniu przemocy w dorosłym życiu.
Istnieją jednak pewne czynniki, które zagrażają wejściem w rolę ofiary. Należą do nich:
- płeć – ze statystyk wynika, że maltretowane są głównie kobiety. Są one 13 razy bardziej narażone na obrażenia, w wyniku agresji stosowanej przez partnera. Są również częściej zabijane. Same dopuszczają się zbrodni wobec krzywdziciela, zwykle po długim okresie doświadczania przemocy z jego strony.
- status socjoekonomiczny – nie ma bezpośredniego związku między pozycją zawodową, poziomem wykształcenia czy majętnością, a stosowaniem przemocy. Badania wskazują jednak, że ryzyko wystąpienia tego problemu wzrasta, jeśli pomiędzy samymi partnerami istnieje różnica statusu społecznego, rasy lub religii.
- ciąża – jest to okres zwiększonego ryzyka wystąpienia przemocy, zwłaszcza w związkach, w których dziecko nie było planowane. Badania amerykańskie wykazują, że 20 – 25% ciężarnych i położnic jest bitych przez swoich partnerów.
- niepełnosprawność – sprzyja doświadczaniu przemocy. Partner wykorzystuje swoją przewagę fizyczną lub psychiczna do sprawowania kontroli, wymuszania posłuszeństwa lub jako argument usprawiedliwiający poniżanie.
Skutki fizyczne
Ciało, jest najbardziej widocznym obszarem doświadczanej przemocy. Najczęstsze konsekwencje fizyczne, to:
- sińce, obrzęki i otarcia naskórka na całym ciele
- krwawe wybroczyny podskórne
- rany cięte i kłute oraz otwarte rany w nietypowych miejscach
- częste złamania kości
- nietypowe ślady po oparzeniach oraz liczne blizny
- trwałe ubytki włosów
- nieleczone skaleczenia, zakażenia, infekcje
- widoczna trudność w chodzeniu lub siadaniu
- zwiększona wrażliwość na dotyk
Skutki zdrowotne
Doświadczanie przemocy, nie pozostaje bez wpływu na zdrowie. Najczęstsze konsekwencje – zwłaszcza przemocy utrzymującej się w czasie – to:
- nadpobudliwość fizjologiczna
- migreny i bóle głowy oraz różnorodne bóle chroniczne
- dolegliwości ze strony układu mięśniowo – szkieletowego (bóle szyi i pleców)
- poczucie zmęczenia oraz bezsenność
- bóle w klatce piersiowej oraz palpitacje serca
- hiperwentylacja, czyli tzw. „łapanie powietrza”
- zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego (biegunki, bóle brzucha, kolki i owrzodzenia)
- zaburzenia miesiączkowania
- choroby psychosomatyczne
Skutki emocjonalne
Niezależnie od tego, czy człowiek doświadcza przemocy fizycznej, psychicznej, czy innego rodzaju, ma to wpływ na jego uczucia. Objawy pojawiają się zwykle już bezpośrednio po akcie przemocy i utrzymują się w czasie. Do najczęstszych należą:
- chwiejność emocjonalna
- słaba kontrola emocji
- wysoki poziom niepokoju
- nasilony lęk oraz napady paniki
- depresja, bierność, zależność oraz poczucie winy
- niekontrolowane wybuchy złości oraz akty agresji
- myśli i próby samobójcze
- trudność nawiązania kontaktu, nieufność, wrogość oraz izolacja społeczna
Skutki psychologiczne
Doświadczanie przemocy powoduje również zaburzenia w funkcjonowaniu psychicznym – związanym z uwagą, spostrzeganiem, myśleniem, zapamiętywaniem. Do najczęstszych konsekwencji, należą:
- wysoki poziom napięcia psychicznego oraz wzmożona czujność
- zaburzenia spostrzegania (halucynacje, złudzenia oraz nagłe pojawianie się obrazów z przeszłości)
- zaburzenia pamięci i koncentracji
- depersonalizacje, derealizacje, dysocjacje
- zaniżone poczucie własnej wartości oraz kontroli i wpływu na sytuację
- zaburzone poczucie tożsamości
- zachowania kompulsywne oraz natręctwa, tiki i przyruchy
- nadużywanie alkoholu, narkotyków lub leków
- zespół zaburzeń stresu pourazowego (nadmierne pobudzenie, wtargnięcia czyli powracanie wspomnień doświadczeń urazowych oraz zawężenie czyli specyficzny paraliż emocjonalny)
- syndrom wyuczonej bezradności (bierne znoszenie zachowań krzywdzących pomimo świadomości, że są one bezprawne oraz naruszają prawa osobiste i normy społeczne)
- syndrom sztokholmski (paradoksalna reakcja obronna polegająca na pewnego rodzaju fascynacji osobą agresora oraz na szukaniu ratunku właśnie u niego)
- efekt pułapki (poczucie nieodwracalności poniesionych kosztów oraz rozkładanie ich w czasie, przekonanie że związek z agresorem jest samodzielnym wyborem, a zachowania agresora mieszczą się w normie, obawa o niepowodzenie obranych celów)
Przyczyny trwania w sytuacji przemocy
Jest wiele powodów, dla których ludzie nie mogą lub nie potrafią zmienić własnej sytuacji. Również tak dramatyczne okoliczności jak przemoc domowa, trwają często latami. Ofiarom trudno jest obronić się i zerwać krzywdzące więzy, między innymi z takich powodów, jak:
- strach przed eskalacją przemocy – sprawca przemocy często stosuje groźby poważnego uszkodzenia ciała lub pozbawienia życia ofiary, wspólnych dzieci lub osób bliskich ofierze. Ponadto, doświadczenie ofiary może wskazywać na to, iż agresywny partner jest w stanie swoje groźby spełnić, a dostępne formy zapobiegania lub przeciwdziałania przemocy są mało skuteczne. Przekonanie o nieuchronności zemsty agresora bez względu na okoliczności, może wywołać paraliżujący strach uniemożliwiający jakąkolwiek aktywność;
- brak alternatywy mieszkaniowej i finansowej – najczęściej ofiara przemocy domowej nie pracuje i pozostaje na utrzymaniu partnera. Systematycznie jest również informowana przez agresora, że zarówno mieszkanie jak wszystkie znajdujące się w nim sprzęty, są jego własnością oraz że w jednej chwili może ona zostać bezpowrotnie pozbawiona tych dóbr;
- niekorzystne przekonania – wynikają z przyjętych wartości religijnych, kulturowych i rodzinnych. Dotyczą m.in. obowiązku trwania przy partnerze, bez względu na okoliczności, czy konieczności zapewnienia dzieciom tzw. pełnej rodziny;
- poczucie winy – ofiara może czuć się winna lub współodpowiedzialna za istniejącą sytuację. Może to wynikać m.in. z faktu samodzielnego i świadomego wyboru partnera oraz z wyolbrzymiania własnych niedoskonałości lub przewinień. Usprawiedliwianie agresywnego partnera, jest w dużej mierze wynikiem jego własnej interpretacji sytuacji, zmierzającej do usprawiedliwienia przemocy;
- uraz psychiczny lub fizyczny – długotrwałe doświadczanie przemocy, zasadniczo zmienia postrzeganie własnej osoby oraz otaczającego świata. Przyczynia się do czynnościowego obniżenia sprawności intelektualnej oraz ogranicza ogólną sprawność i zaradność ofiary. Dodatkowo, sytuację pogarszają takie czynniki, jak niepełnosprawność lub brak wsparcia społecznego;
- uczucie miłości, przywiązania, litości wobec partnera oraz nadzieja, że on się zmieni – pozytywne emocje wobec agresywnego partnera, są nieodłącznym elementem powtarzającego się cyklu przemocy, złożonego z następujących po sobie faz: narastania napięcia, gwałtownego wyładowania agresji oraz tzw. miodowego miesiąca.
Powody milczenia
W sytuacji przemocy domowej, bardzo często panuje swoista zmowa milczenia. Częste powody, dla których ofiara nie szuka pomocy, to:
- lęk przed zemstą partnera – ofiara przemocy najczęściej jest zastraszona, obawia się spełnienia gróźb. Może również bać się, że osoba wtajemniczona w sytuację, będzie chciała zgłosić przestępstwo znęcania się na Policji, co spowoduje ujawnienie tajemnicy, do której ofiara została zobowiązana przez agresora.
- lęk przed utratą ochrony ze strony partnera – ponieważ ofiara jest najczęściej zależna materialnie od agresora, boi się stracić dach nad głową, środki finansowe, a nierzadko również uczucie i zainteresowanie, bowiem dla wielu osób akty agresji są oznaką intensywności uczuć.
- brak pełnej orientacji w sytuacji – wiele osób nie zdaje sobie sprawy, że znęcanie się jest przestępstwem ściganym przez prawo (art. 207 Kodeksu Karnego). Właściwą perspektywę uniemożliwia również brak informacji na temat przyczyn, przejawów oraz skutków przemocy domowej, a także możliwości przeciwdziałania jej. Brak informacji skutkuje bagatelizowaniem sytuacji oraz nieuzasadnioną wiarą w poprawę partnera.
- wstyd i upokorzenie – jednym z elementów przemocy domowej jest indoktrynacja ofiary, polegająca na usprawiedliwianiu agresji oraz obarczeniu ofiary winą i odpowiedzialnością. Skutkuje to postrzeganiem sytuacji jako skutku własnej nieudolności i niepowodzenia w pełnieniu roli np. kobiety, żony i matki. Potęgują to funkcjonujące w kulturze stereotypy oraz wzorce i przekazy rodzinne ofiary.
- wyuczona bezradność – wynika z długotrwałego pozostawania w sytuacji przemocy, z bezskuteczności wcześniejszych prób poradzenia sobie i uzyskania pomocy, z braku wiary i świadomości, że lekarz może w tej sytuacji pomóc.
Pomoc
Przemoc domowa jest przestępstwem! Nic jej nie usprawiedliwia. Wymaga zwrócenia się po pomoc dla siebie i wszystkich krzywdzonych członków rodziny. Osoby i instytucje, które mogą pomóc, to:
- Policja – należy zgłaszać każdy incydent przemocy, prosić o wypełnienie policyjnej Niebieskiej Karty, jeśli sprawca jest pijany - domagać się odwiezienia go do Izby Wytrzeźwień.
- lekarz – w razie potrzeby należy prosić o udzielenie pomocy doraźnej, polegającej na opatrzeniu obrażeń i podaniu leków uspokajających. W przypadku obrażeń fizycznych, należy prosić o sporządzenie szczegółowej dokumentacji medycznej. Powinna ona zawierać: opis sytuacji, w której doszło do użycia przemocy, szczegółowy opis śladów przemocy i objawów psychofizycznych, będących jej prawdopodobnym skutkiem Ewentualnie, dołączone mogą zostać fotografie obrażeń (muszą być opatrzone w dane personalne ofiary, jej pisemną zgodę na wykonanie zdjęcia, datę wykonania zdjęcia, dane lekarza oraz świadka będącego przy wykonywaniu zdjęcia) oraz ewentualne dowody rzeczowe (np. zakrwawione części garderoby).
- Prokuratura – każdej ofierze przemocy, przysługuje prawo złożenia zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa.
- Ośrodki Interwencji Kryzysowej – udzielana jest w nich przede wszystkim pomoc psychologiczna i prawna.
- Ośrodki Pomocy Społecznej – pracownik socjalny może m.in. brać udział w rozeznaniu sytuacji rodzinnej i kierowaniu ofiary do stosownych instytucji, rozpatrywać wskazania do udzielenia pomocy socjalnej czy materialnej.
- schroniska dla kobiet – udzielają noclegu, często umożliwiają ofiarom przemocy dłuższy pobyt oraz pomoc w załatwianiu formalności.
autorka: Monika Bąk - Sosnowska
Zakład Psychologii Śląskiej Akademii Medycznej
|
| |
|
|
|
| Zaloguj się, żeby móc dodawać komentarze.
|
|
|
|
|
Dodawanie ocen dostępne tylko dla zalogowanych Użytkowników.
Proszę się zalogować lub zarejestrować, żeby móc dodawać oceny.
Brak ocen.
|
|
|
|
|
|
Nie jesteś jeszcze naszym Użytkownikiem? Kilknij TUTAJ żeby się zarejestrować.
Zapomniane hasło? Wyślemy nowe, kliknij TUTAJ.
|
|
|
|
|
|
